منو اصلی
صفحه اصلی > نمایش اخبار 
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 38115
 بازدید امروز : 198
 کل بازدید : 1647711
 بازدیدکنندگان آنلاين : 2
 زمان بازدید : 0/1560


  چاپ        ارسال به دوست

چالشهای پیش روی برنج ایرانی







نا سازگاری طبیعت در آسمان وسیاست های غلط ونابجا در زمین دست در دست هم داده اند تا هم ریشه برنج ایرانی را بخشکانند وهم کمر خمیده شالیکاران را بشکنند .

چرا دلالان زالو صفت خون شالیکاران را با بی رحمی هر چه تمامتر چون زالوهای شالیزار می مکند.)

چرا برنج ایرانی که بالاترین کیفت جهانی را دارد و عطر پخت آن تا هفت خانه می پپیچید وزمانی یکی از سوغات های مشهور ایران زمین بود اینقدر مورد بی رحمی قرار گرفته ودر مقابله با برنج بی کیفیت خارجی تا این اندازه حقیر وشکننده و آسیب پذیرشده است ویاد آن مثل عطر خوشش از سفره ایرانیان رخت بر بسته است

چرا ایران که در دهه 40 صادر کننده برنج بود خود به یکی از جهار کشور عمده وارد کننده برنج در جهان تبدیل شده است ؟

چه رمز رازی در این دانه هزاراز دنه نهفته است که کشور امارات که تولید کننده برنج نیست به یکی از صادر کنندگان برنج

ایران تبدیل شده است ؟

چرا برنج هیچگاه معادل گنم مورد توجه قرار نمی گیرد؟.

و بالاخره چه شده که بجای برنج در شالیزارها ویلاهای مختلف قد میکشد؟

وقتی برنج و گندم به عنوان محصولات استراتژیک شناخته میشوند یعنی خود کفایی در این بخش یکی از شروط لازم ،اصلی ودر این بخش یکی از شروط لازم ،اصلی واساسی در استقلال سیاسی است .

دنیا پذیرفته است که استقلال غذایی پیش نیاز استقلال سیاسی است وکشوری که در تآمین ماد غذایی وسیر کردن شکم خود 

دست نیاز بسوی دیگران دراز مکند هیچگاه نمی تواند ادعای استقلال سیاسی داشته باشد.

رشد وافزایش جمعیت نکته ای بسیار تاثیر گذار در استقلال سیاسی هر کشوری است .

افزایش جمعت زمانی با عث افزایش استقلال سیاسی میشود که تآمین مواد غذایی آنها از منابع داخلی امکان پذیر گردد. یعنی استقلال غذایی برای این جمعیت جدید هم وجود داشته باشد. ولی چنانچه این افزایش جمعیت باعث افزایش وابستگی در زمینه مواد غذایی و افزایش حجم واردات باشد باعث کاهش ضریب خود اتکائی و افول و شکست استقلال سیاسی آن کشور میگردد.

امنیت غذایی یعنی میزاندسترسی به مواد غذایی ،تمامی ابعاد اقتصادی ،اجتماعی و سیاسی جوامع را تحت تآثیر خود قرار میدهد

در تازه ترین مطالعات جهانی صورت گرفته ،از نظر شاخص دسترسی به موادغذایی هلند در جایگاه اول – چاد با بد ترین شرایط در جایگاه 128وایران متاسفانه در جایگاه 80جهان قراردارند.

یکی از عوامل مهم وتهدید کننده امنیت غذایی کشور، وابستگی قابل توجه به واردات محصولات کشاورزی است.

در حال حاضر 7 قلم از 10 قلم اقلام عمده وارداتی کشور را محصولات و مواد کشاورزی تشکیل میدهند.(برنج،گندم،کنجاله،ذرت،روغن،خام سویا،شکرتصفیه نشده، پالم اولیین) که این هفت قلم محصولات کشاورزی بیش از 45 درصد سهم واردات کل کشور را به خود اختصاص داده اند.

شکی نیست که برنج ماده غذایی بسیار مهمی در امنیت غذایی ایران و جهان است و در ایران نقش عمده ای بعد از گندم در سبد غذایی ایرانیان دارد.

بخش کشاورزی در ایران با برخورداری از حدود 10درصد تولید ناخالص داخلی ،20درصد در اشتغال کشور را داشته وبا تامین حدود 80درصد از مواد غذایی کشور ،جایگاه ارزشمندی را در اقتصاد ملی از ان خود ساخته است.

بی توجهی و اعمال سیاست های غلط اتخاذشده در سال های گذشته سبب کاهش ارزش و سقوط جایگاه بخش کشاورزی در تولیدملی بگونه ای شده که رشد اقتصادی در این بخش که در سال 1391 معادل 3\6درصد بوده در سال 1392به 3\4درصد(یعنی 30درصد کاهش درون بخشی)کاهش یافته است.

سیاست های غلط اتخاذ شده نه تنها به تولیدات کشاورزی،بلکه به الگوهای سوفی نیز ضربات سنگینی وارد ساخته است.بعنوان مثال بر اساس گزارش بانک مرکزی شاخص قیمت خوراکی ها در دیماه 1392 نسبت به دیماه 1391 معادل 5\35درصد افزایش داشته و این افزایش قیمت در بعضی از اقلام تا 4\75درصد نیز رسیده است.

سهم پایین تسهیلات بانکی به بخش کشاورزی - اتخاذواجرای سیاست های غلط در این بخش وحمایت های نامناسب از واردات و بالاخره قیمت های تضمینی غیرواقعی وغیرمنصفانه برای خریدمحصولات کشاورزان از جمله مواردی هستند که کشاورزان ایران را باچالش های جدی مواجه ساخته اند.

وضعیت جهانی برنج :

برنج یکی از قدیمی ترین گیاهانی است که در جهان و در ایران کشت میشود و غذای اصلی وغالب مردم اسیا را تشکیل میدهد بطوریکه بیش از 40درصد کالری مصرفی مردم این قاره کهن از برنج تامین میشود.

اهمیت برنج در اسیا به حدی است که حدود 90درصد تولید برنج جهان در منتطق غربی وشرقی اسیا صورت میگیرد و بیش از نصف برنج جهان فقط در در کشور چین و هند تولید میگردد.

بطور کلی کشورهای گرمسیری و نیمه گرمسیری برمه(میانمار)،تایلند،ویتنام،اندونزی،فیلیپین،پاکستان،هند،امریکا،ژاپن،مصر،چین،برزیل و بنگلادش اصلی ترین کشورهای تولید برنج در جهان هستند.

جدول 1-سطح زیر کشت – تولیدومیزان عملکرد شلتوک در جهان

 

سال

 

2001

 

2002

 

2003

 

2004

 

2005

 

2006

 

2007

 

2008

 

2009

 

2010

متوسط رشد سالیانه

سطح زیرکشت میلیون هکتار

 

152

 

148

 

149

 

151

 

155

 

155

 

155

 

158

 

158

 

154

 

تولید میلیون تن

 

600

 

571

 

587

 

608

 

634

 

641

 

657

 

689

 

685

 

672

 

3\1

عملکرد تن \هکتار

 

9\3

 

8\3

 

9\3

 

0\4

 

0\4

 

1\4

 

2\4

 

3\4

 

3\4

 

3\4

 

1\1

 

 

 

جدول فوق بیانگیر واقعیات ذیل است :

1-درطول 10 سال سطح زیرکشت برنج در جهان تقریبآ ثابت است.

2-میزان تولید برنج در جهان در طول این مدت بصورت سالیانه و متوسط 3\1 درصد و در جمع حدود 13درصد افزایش داشته است.

3-میزان عملکرد و بهره وری در جهان در طول این مدت بطور متوسط سالیانه 1\1 درصد و در جمع حدود 11درصد افزایش داشته است.

جدول 2-میزان مصرف سرانه برنج و شلتوک در جهان             نفر- کیلوگرم

 

     سال

 

2001

 

 

2002

 

2003

 

2004

 

2005

 

2006

 

2007

 

2008

 

2009

مصرف سرانه برنج سفید

 

3\53 

 

53

 

7\52

 

1\53

 

2\53

 

53

 

53

 

7\53

 

3\53

مصرف سرانه شلتوک

 

8\79

 

4\79

 

79

 

6\79

 

8\79

 

5\79

 

4\79

 

5\80

 

9\79

 

 

جدول 3-سطح زیرکشت-تولید و عملکرد کشورهای عمده،و ایران در سال 2010

 

 

 

کشور

 

سطح زیرکشت میلیون هکتار

 

تولید میلیون تن

 

عملکرد کیلوگرم \هکتار

 

سهم از تولید جهان درصد

 

سهم از سطح زیرکشت جهان

 

چین

 

1\30

 

2\197

 

6569

 

29

 

5\19

 

هند

 

37

 

6\120

 

3264

 

18

 

24

 

اندونزی

 

2\13

 

4\66

 

5014

 

9\9

 

6\8

 

بنگلادش

 

8\11

 

3\49

 

4183

 

3\7

 

7\7

 

تایلند

 

11

 

6\31

 

2875

 

7\4

 

1\7

 

ایران

 

0\56

 

3\2

 

4061

 

          34\0

 

36\0

 

سایرکشورها

 

3\50

 

6\204

 

          -

 

4\30

 

7\32

 

جهان

 

154

 

672

 

4374

 

100

 

100

 

جدول زیر بیانگر واقعیات زیر است :

1-در بین کشورهای عمده تولیدکننده برنج در جهان،دو کشور چین و هند 44%سطح زیرکشت را به خود اختصاص داده اند.

2-در بین کشورهای عمده تولید کننده برنج درجهان ،دو کشور چین وهند 47%تولید برنج جهان را به خود اختصاص داده اند.

3-عملکرد وکاراییبرنجکاران چین تقریبآ دو برابر برنجکاران هندی است.

4-عملکرد برنجکاران ایرانی تقریبآ معادل عملکرد متوسط جهان است.

 

جدول 4-میزان،ارزش و قیمت واردات برنج در جهان 

 

سال

 

2001

 

2002

 

2003

 

2004

 

2005

 

2006

 

2007

 

2008

 

2009

 

2010

 

متوسط رشد

 

وزن میلیون تن

 

 8\23

 

27

 

4\27

 

8\27

 

28

 

7\29

 

4\32

 

9\30

 

5\29

 

2\31

 

3

 

ارزش میلیون دلار

 

6706

 

7023

 

8047

 

9579

 

10233

 

11337

 

14255

 

22123

 

20091

 

20102

 

13

 

میانگین قیمت جهان (تن\دلار)

 

282

 

260

 

294

 

345

 

366

 

382

 

440

 

716

 

681

 

664

 

6\9

 

جدول فوق بیانگیر واقعیات ذیل است :

1-تقاضا برای برنج در جهان افزایش داشته و متوسط نرخ افزایش وزن واردات در طول 10 سال بطور متوسط سالیانه معادل 3%بوده است.

2-قیمت جهانی برنج در هرسال بطور متوسط 6\9درصد رشد داشته است.

3-ارزبری محموله های وارداتی در هر سال بطور متوسط 13درصد رشد داشته است.

4-افزایش قیمت جهانی برنج مشوق وانگیزه مناسبی جهت سرمایه گذاری و افزایش تولید برنج در ایران می باشد زیرا در صورت صادرات برنج ایرانی همه ساله حداقل 10درصد افزایش قیمت ان بصورت ارز تضمین شده است.

ضمن آنکه زنگ خطری در بخش واردات برنج به کشور است و میزان افزایش ارزبری این محصول را در سال های بعد نشان میدهد.

بورس های جهانی نشان میدهد که در سال 2015در قاره  آسیا میزان 38 میلیون تن برنج بیشتر از سال 2005 نیاز وجود دارد. یعنی در هر سال بطور متوسط 5میلیون تن تقاضا برای برنج فقط در آسیا افزایش می یابد و کاملا واضح است که کاهش تولید برنج در ایران هم میزان واردات را بیشتر خواهد نمود و هم میزان پرداخت های ارزی را بدلیل گرانی قیمت افزایش خواهد داد.به عبارت دیگر کاهش تولید برنج در ایران از دو بعد ارزبری را برای خرید برنج افزایش میدهد.

تاریخچه برنج در ایران :

کشت برنج در ایران تاریخچه ی طولانی دارد ولی تولید آن در کشور همواره با چالش های جدی مواجه بوده است.

بررسی تاریخ 50ساله کشاورزی نشان میدهد یکی از مشکلات عمده و گریبانگیر برنج در ایران این است که هیچگاه به اندازه گندم مورد توجه قرار نگرفته است.بعنوان مثال فقط در سال 1384 با ارز 800 تومانی 2800میلیارد تومان که معادل 5\3 میلیارد دلار بوده است فقط یارانه گندم و آرد پرداخت شد.

ایران تا سال 1340 یکی از صادرکنندگان برنج بود ولی در این دهه ریشه های واردات برنج در کشور شکل گرفت.

در سال 1349 برای اولین بار در کشور شرکت های تعاونی اقدام به خرید برنج از شالیکاران نمودند.

در سال 1359دولت اقدام به خرید برنج از شالیکاران نمود.

در سال 1368قانون تضمینی خرید چند کالای استراتژیک از جمله برنج به تصویب رسید.

مرکز تحقیقات برنج حدود 50 سال پیش تاسیس گردیده و علیرغم پنج دهه  فعالیت برای تامین وتجهیز اقلام آزمایشگاهی و طراحان مطالعاتی با کمبود شدید اعتبارات مالی مواجه می باشد.

در سال 1388 موضوع آلودگی  برنج های  هندی مطرح شد و سازمان استاندارد تهران اعلام نمود 13 نوع برنج وارداتی آلوده بوده و درصد آرسنیک بالایی دارد.

در سوم آذر 1392 وپس از گذشت 4 سال سازمان ملی استاندارد ایران آلودگی 2 نوع برنج خارجی را تایید نمود.

فرایند کشت برنج از اواخر اسفند شروع میشود وتا اواخر تیرماه سال بعد بطول میکشد.

عدم بارندگی به هنگام  داشت و وجود کم آبی باعث کاهش رشد برنج و افزایش بارندگی به هنگام برداشت مشکل همیشگی شالیکاران شمال کشور است.

مهمترین راه رونق شالیکاری و افزایش تولید برنج در ایران،کاهش هزینه های تولید است که تحقق آن تنها بر اساس شناخت دقیق مسایل و ارایه برنامه های کارشناسانه و بهره مندی از تمامی امکانات موجود در سطح ملی می باشد.

اصلی ترین رقیب برنج پرمحصول ایرانی ،برنج خارجی است و واردات بی رویه و غیر اصولی آن هم به اصل خود اکتفایی ضربه میزند وهم برنج پرمحصول ایرانی را از بین میبرد.

یک کیلو برنج ایرانی بین 3500تا4000 دانه میشود.برای هر کیلو برنج به 5000 لیتر (5 مترمکعب) آب نیاز است و لذا مشاهده میشود هر یک عدد برنج 2\1 لیتر آب نیاز دارد.

جدول5-سطح زیر کشت-تولید و عملکرد شلتوک به تفکیک استان 1390

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استان

 

        سطح زیر کشت-هکتار

 

                 تولید-تن

 

   عملکرد –کیلو/هکتار

 

   آبی

 

 دیم

 

درصد

 

آبی

 

دیم

 

درصد

 

آبی

 

دیم

 

درصد

آذربایجان شرقی

 

1951

 

0

 

34%

 

11992

 

0

 

44%

 

6146

 

0

 

21/7%

آذربایجان غربی

 

95

0

 

2%

 

570

 

0

 

2%

 

6000

 

0

 

4/7%

 

اردبیل

 

682

0

 

12%

 

1958

 

0

 

7%

 

2871

 

0

 

37/3%

 

اصفهان

 

6498

0

 

13/1

 

33481

 

0

 

22/1%

 

5152

 

0

 

05/6%

 

ایلام

 

1878

0

 

33%

 

8826

 

0

 

32%

 

4699

 

0

 

51/5%

چهارمحال بختیاری

 

3144

0

 

55%

 

13858

 

0

 

50%

 

4407

 

0

 

17/5%

خراسان رضوی

 

2141

0

 

37%

 

8622

 

0

 

31%

 

 

4027

 

0

 

72/4%

خراسان شمالی

 

2582

0

 

45%

 

10419

 

0

 

38%

 

4035

 

0

 

73/4%

 

خوزستان

 

58025

0

 

11/10

 

274088

 

0

 

98/9%

 

4723

 

0

 

54/5%

 

زنجان

 

1583

0

 

28%

 

4269

 

0

 

16%

 

2697

 

0

 

16/3%

 

 

سیستان

 

3193

 

0

 

56%

 

13100

 

0

 

48%

 

4102

 

0

 

81/4%

 

فارس

 

31660

 

0

 

51/5%

 

163092

 

0

 

94/5%

 

5151

 

0

 

04/6%

 

قزوین

 

2281

 

0

 

40%

 

8120

 

0

 

3%

 

3559

 

0

 

18/4%

 

کرمانشاه

 

16

 

0

 

0

 

23

 

0

 

0

 

1429

 

0

 

68/1%

کهکیلویه بویراحمد

 

4220

 

0

 

74%

 

20238

 

0

 

74%

 

4795

 

0

 

63/5%

 

گلستان

 

48668

 

0

 

48/8%

 

215680

 

0

 

85/7%

 

4431

 

0

 

20/5%

 

گیلان

 

179117

 

0

 

20/31%

 

664721

 

0

 

 

20/24%

 

 

3711

 

0

 

35/4%

 

لرستان

 

5270

 

0

 

92%

 

23274

 

0

 

85%

 

4416

 

0

 

18/5%

 

مازندران

 

221073

 

0

 

51/38%

 

1270200

 

0

 

25/46%

 

5745

 

0

 

74/6%

 

یزد

10

 

 

0

 

0

 

31

 

0

 

0

 

3130

 

0

 

67/3%

جمع

 

574088

 

0

 

100

 

2746562

 

0

 

100

 

85235

 

0

100

 

جدول فوق بیانگر واقعیات ذیل است :

1-استان مازندران 5/38درصد و استان گیلان 2/31 درصد و در جمع 7/69درصد از سطح زیر کشت شلتوک را به خود اختصاص داده اند.

2-پنج استان برتر تولید شلتوک (مازندران،گیلان،گلستان،خوزستان،فارس)در مجموع 5/93 درصد از اراضی تولید برنج را به خود اختصاص داده اند.

3-میزان تولید انواع گونه های شلتوک کشور حدود 75/2 میلیون تن است که 2/46 درصد آن در مازندران و 2/24 درصد آن در گیلان و 9/9 درصد آن در خوزستان و 8/7درصد آن در گلستان و 9/5 درصد آن در فارس تولید میشود.

4-متوسط عملکرد کل کشور 4784کیلوگرم در هکتار بوده که آذربایجان شرقی با راندمان تولید 6144کیلوگرم بیشترین و کرمانشاه با 1429 کیلوگرم کمترین عملکرد را به خود اختصاص داده اند.

 

الگوی تولید-کسری و تخمین واردات برنج

اگرچه براساس گزارش وزارت بهداشت-درمان و آموزش پزشکی میزان مصرف برنج در داخل کشور کاهش یافته و بطور متوسط به روزی 96گرم برای هر نفر رسیده و با این احتساب هرفرد ایرانی ماهیانه 3کیلوگرم و سالیانه 36کیوگرم مصرف برنج دارد ولی در تنظیم بازار و تعیین میزان واردات سرانه مصرف هرفرد در سال 40 کیلوگرم تعیین میگردد و با احتساب جامعه 75 میلیونی جمعیت،کل مصرف سال حدود 3میلیون تن تعیین میگردد.بر اساس آمار تولید 20 استلن کشور بشرح جدول 5-تولید برنج کشور 4/2میلیون تن است که بر این اساس نیاز به واردات در هرسال حدود 600هزار تن می باشد.

عملکرد تولید شالی بومی 5/4 تن در هکتار معادل 9/2 تن برنج وعملکرد شالی پرمحصول 5/6 تن در هکتار معادل 2/4 تن برنج پرمحصول است.

ضریب تبدیل شالی به برنج در کشور معادل  65/0 می باشد.

شطح زیر کشت برنج در ایران حدود 615 تا 630 هزار هکتار می باشد ولی چون متوسط بارندگی های سالیانه قادر به پوشش 520 هزار هکتار آن است لذا همهه ساله حدود 100هزار هکتار با کم آبی و شکسالی مواجه می باشند.

سطح زیرکشت برنج در مازندران حدود 240هزار هکتار بوده که متاسفانه بدلیل واردات بی رویه مقدار  30هزار هکتار آن از چرخه تولید خارج شده و به 210 هزار هکتار رسیده است که از این میزان 95هزارهکتار آن به کشت برنج پر محصول و 125 هزار هکتار آن به کشت برنج مرغوب اختصاص دارد ولی در سال جاری (1393)کشت برنج پرمحصول بجای 95 هزار هکتار فقط در 50هزار هکتار صورت گرفته است ضمت آنکه در شهرستان نور حتی یک شالیکار اقدام به تولید پرمحصول در سال جاری ننموده است.

متوسط تولید برنج پرمحصول در هر هکتار بین 4تا5/4 تن و برای برنج مرغوب و سایر اقلام حدود 8/2تن در هر هکتار می باشد و مازندران با تولید 900هزارتن برنج 42درصد نیاز کشور را تامین میکند.

تغییر کاربری و افزایش قیمت زمین در استان مازندران حاکی از این واقعیت است که هیچ زمین جدیدی برای تولید برنج به ظرفیت کشور در این استان افزوده نمیشود و همانگونه که مطرح گردیده حدود 30هزار هکتار از اراضی شالیزاری بدلیل مشکلات بازار،قیمت پایین برنج،حجم انبوه واردات برنج از چرخه فعالیت های کشاورزی خارج شده اند.

در حالیکه دنیا با اتخاذ سیاست های اصولی و صحیح اراضی شوره زار را به اراضی کشاورزی تبدیل میکند و با خشکاندن باتلاق ها و پیشروی خاک در دریا،ظرفیت تولید برنج را افزایش میدهد،اتخاذ سیایت های غلط ،ظرفیت تولید برنج را میخشکاند و بجای شالی در شالیزار ها انواع ویلاهای گوناگون سبز میشوند.

اینکه برنح خارجی در شمال کشور و در سرسفره  شالیکاران ایرانی نشسته  شمالی ها برنج خارجی مصرف میکنند نه تنها افتخار نیست بلکه ،لکه ننگی است بر پیشانی کشاورزان ایرانی ..

در تیر ماه 1392 واحد های بهره برداری شالیزارهای شمال  از 1/2هکتار به 0/7 هکتار رسید.وقتی سود واردات برنج  از سود تولید آن پیشی گرفت و سود ساخت وساز ویلا در مزارع از سود دستوپازدن برای تولید در شالیزارهای بیشتر شده کشاورزان ،عطای برنجکاری را به لقایش بخشیدند و به ویلا سازی  و کسب درآمد از خشکاندن شالیزارها روی آووردند.

جدول 6-میزان تولید شلتوک و برنج طی سالهای 92-1380        هزار تن

 

               سال

 

         تولید شلتوک

 

             تولیدبرنج

 

            ملاحظات

 

1380

 

1990

 

1194

 

 

1381    

 

2888

 

1723

 

 

1382

 

2931

 

1759

 

 

1383

 

2542

 

1525

 

 

1384

 

2737

 

1642

 

 

1385

 

2612

 

1567

 

 

1386

 

2664

 

1598

 

 

1387

 

2184

 

1310

 

 

1388

 

2253

 

1352

 

 

1389

 

3012

 

1807

 

 

1390

 

2746

 

1647

 

 

1391

 

3400

 

2200

 

برآورد شده است

 

1392

 

3700

 

2400

برآورد شده است

 

 

جمع

 

35659

 

23178

برآورد شده است

 

 

وضعیت خود اتکایی برنج در ایران

ضریب خود اتکایی کسری است که از نسبت تولید محصول به عرضه ی همان محصول در یک جامعه و در طی یک روز معین به دست می اید.

   ضریب خود اتکایی=

(ضایعات+صلدرات)-(تولید+واردات)=عرضه

ساختار این نشان میدهد که ضریب خود اتکایی هیچگاه عدد یک نخواهد بود زیرا در بهترین شرایط اگر واردات و صادرات صفر فرض شود باز هم مقداری ضایعات خئاهیم داشت که باعث میشود مخرج کسر از صورت آن بزرگتر میشود.

در این کسر هرچقدر واردات  بیشتر و تولید کمتر شود ضریب خود اتکایی کمتر خواهد شد.

 

ضریب حمایت اسمی:

 نسبت متوسط قیمت دریافتی تولید کنندگان یک کالا در سطح مزرعه ،نسبت به قیمت مرزی همان کالا را ضریب حمایت اسمی می گویند که در کشورهای عضو OECD (کشورهای آسیا و اقیانوسیه ) 304 می باشد ،یهنی 3برابر متوسط حمایت اسمی شالیکاران ایران .

جدول 7- درصد خود اتکایی برنج در سطح کشور در سال های مختلف

 

                   سال

 

          درصد خود اتکایی

 

                ملاحظات

 

                1380

 

                  61

 

 

 

                1381

 

                 61

 

 

                1383

 

                 55

 

 

                1387

 

                47

 

 

 

               1391

 

                44

 

 

               1392

               

                40                                          

 

               

                                          

ضایعات برنج در ایران:

اگرچه محصول برنج در ایران از لحاظ قیمت کشت ،دانش تجربی کشاورزان برنجکار و تنوع مصرف دارای سابقه طولانی است اما امروزه از لحاظ بهره مندی از تکنولوژی های جدید  در جهت کشت مکانیزه و افزایش کیفیت بدست آمده در مقایسه با سایر  محصولات زراعی و باقی از جایگاه مطلوبی برخوردار نیست .

نیل به خود اکتفایی محصول برنج جز با افزایش عملکرد در واحد سطح افزایش سطح زیر کشت و کاهش ضایعات امکان پذیر نیست.باید توجه داشت بدلیل کم آبی افزایش سطح زیر کشت  در شرایطی که حدود صد هزار هکتار از اراضی قابل کشاورزی نمیباشند.

توجیه ندارد مگر آنکه ضمن اجرای زهکشی و توسعه شبکه های آبیاری به اصلاح و تولید اقلام مقاوم بهر کم آبی اقدام شود.

اگر چه میزات ضایعات این محصول ارزشمند درمناطق مختلف کشور متفاوت است اما واقعیت این است   که میزان ضایعات کشور در مجموع بالا می باشد

بر اساس گزارش فائو میزان ضایعات برنج در دنیا در حدود 21 درصد است که بیشترین مقدار آن (حدود 6تا 8 درصد )در مرحله برداشت اعم از درو و خرمن کوبی صورت می گیرد.

بر اساس مطالعات انجام شده ازطریق سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان در سال 1388 ضایعات برنج بین 27 تا 2/29 درصد براورد شده است ضمن آنکه ضریب تبدیل شلتوک به برنج در ایران معادل 65%می باشد

یکی از عوامل در ایجاد ضایعات عدم تقارن بخش های مختلف چرخه  تولید برنج است.

بعنوان مثال امسال تعداد 1000 دستگاه کمباین برای افزایش ظرفیت برداشت برنج در استان مازندران  توزیع شده است و لذا با احتساب 1200 کمباین موجود و ظرفیت برداشت 12تن برای هر دستگاه در روز  جمعا  در استان روزانه 26400 تن برنج برداشت میشود.

ولی متاسفانه ظرفیت شالیکوبی  ها در تعداد 1250 واحد همچنان ثابت مانده است.از آنجایکه ظرفیت هر واحد شالیکوبی در روز متوسط 15 تن می باشد لذا ظرفیت شالیکوبی و خشک کردن برنج در روز در سطح استان معادل 19000تن میشود.

مقایسه دو عدد فوق بیاتگر این  واقعیت است که در هر روز حدود 7000تن برنج برداشت شده امکان خشک کردن ندارد.

این مقدار اگر بوسیله  سنتی و دستی خشک شود باعث افزایش بسیار بالای هزینه ی تولید میشود و اگر خیس و نمدار رها شود بند-بند و شکسته و خرد میشود و ضایعات  ان حداقل 4برابر میشود.

بررسی روند واردات برنج در کشور :

روزگاری نه چندان دور  ،برنج ایران گل سرسبد سفره ها بود و به هنگام پخت بوی خوشش تا هفت خانه میرفت.

چند سالی است که شالیکاران دلگیر تمایلی به کاشت و برداشت برنج ندارند و سفره ایرانیان از برنج های  هندی و پاکستانی و چینی پر شده است .چرا با اینکه واردات برنج های سمی و آلوده جنجال آفرین شد ولی هنوز هم واردات برنج های خارجی ادامه می یابد.

ایران با واردات نزدیک به دو میلیون تن برنج در سال اخیر بعد فیلیپین –نیجریه و عربستان سعودی در رده چهارم واردات برنج جهان قرار دارد.

بررسی آمار واردات برنج طی سال های 1380 تا 1392 حاکی از آن است که در سال 1380 میزان واردات برنج معادل 699 هزارتن بود،که در سال 1392 به 970/1میلیون تن رسید،یعنی در طول این دوره 280 درصد افزایش داشته است.

افزایش حجم واردات سبب گردیده  که درصد و ضریب خود اکتفایی برنج که در سال 1380 معادل 61 بود در سال 1392 به کمتر از 40 کاهش یابد.

باتوج به اینکه عملکرد تولید برنج در ایران تقریبا معادل تولید متوسط جهان می باشد اما مشاخده میشود که میزان واردات کشور حدودا 3برابر میزان نیاز جامعه است زیرا در شرایطی که میزان مصرف جامعه حدود 3میلیون تن و تولید جامعه 4/2 میلیون تن می باشد مقدار نیاز واقعی حدود 600 هزار تن می باشد و لذا وارد  نمودن 97/1 میلیون تن برنج هیچگونه توجیهی ندارد.

وقتی 2/1 میلیون تن برنج مازاد بر مصرف  وارد کشور میشود یا باید برنج ایرانی را فدای آن نمود و تولید برنج در کشور را کاهش داد و یا باید آنها را در دنیا نگهداری نمود.

چون انبارهای موجود کشور از امکامات فنی و پیشرفته خوبی برخوردار نیستند بصورت متناوب جهت مبارزه با موش و سوسک و ... سمپاشی میگردند و واضح است که نگهداری برنج در چنین شرایطی آنرا سمی و آلوده می سازد.

پیشی گرفتن میزان واردات برنج از میزان  تولید برنج در کشور موضوعی است که کسب و کار کشاورزانی را که به گونه ای مستقیم از این راه  امرار معاش می کنند به مخاطره جدی انداخته است،بویژه آنکه در برخی از سال ها دیده شده که واردات برنج در فصل برداشت برنج ایران قوت می گیرد و همین امر مشکلات شالیکاران را مضاعف می نماید.

مشکلات فوق  و کاهش ضریب خود اکتفایی نشان دهنده این واقعیت است  که در مورد خود اکتفایی برنج و نیز برنامه تولید برنج توجه جدی نشده و دولت باید برای حفظ سرمایه های داخلی و جلوگیری از خروج ارز از کشورهای حامی برنجکاران می باشد.

واردات بی رویه –نبود نظارت دقیق و کافی بر واردات و تنظیم بازار برنج،همواره کشاورزان را برای فروش محصول خود با مشکلات اساسی مواجه ساخته است.بویژه آنکه بدترین نوع سیاست ها در بدترین زمان یعنی فصل برداشت برنج آغاز میشود.

جدول 8-میزان وزن و ارزش واردات برنج به کشور

 

               سال

 

           وزن هزارتن

 

        ارزش میلیون -دلار

 

ارزش هرتن -دلار

           

 

1380

699

190

27%

1381

1047

292

27%

1382

875

252

28%

1383

1142

356

31%

1384

1045

345

33%

1385

1221

405

33%

1386

1067

429

40%

1387

1389

795

57%

1388

1287

1071

83%

1389

1086

912

83%

1390

1513

1253

82%

1391

1289

1308

01/1%

1392

1975

029/2

02/1%

جمع

15635

9637

 

         

جدول فوق بیانگر وافعیات ذیل است :

1-در مجموع دوره زمانی فوق جمعا 635/15 میلیون تن برنج به ارز ش کل 637/9 میلیارد دلار برنج وارد کشور شده است.

2-در سال 1385 مقدار 221/1 میلیون تن برنج به ارزش 405 میلیون دلار وارد کشور گردید.در سال 1388 یعنی سه سال بعد همین مقدار برنج (287/1 میلیون تن) به ارزش 071/1 میلیارد دلار با 260%افزایش قیمت وارد کشور گردید و در سال 1391 نیز همین مقدار برنج (289/1) بهارزش 308/1 میلیارد دلار یعنی با افزایش قیمت 322%نسبت به سال 85 وارد کشور گردید.

3-در سال 91 مقدار 289/1 میلیون تن برنج و در سال 92 مقدار 975/1 میلیون تن برنج وارد کشور گردید.کل واردات  دو سال معادل 259/3 میلیون تن بوده که معادل 135%تولید سالیانه برنج کشور است.

سهم برنج خارجی در واردات کشور در سال 1391 معادل 47/25و در سال 1392 معادل 53/4% بوده یعنی سهم برنج در واردات کل کشور فقط در طول یکسال 83%افزایش داشته است.

بر اساس قیمت های اعلام شده توسط فائو،قیمت برنج هندی در جهان حدود 600 دلار است در حالیکه در سال های اخیر هیچگاه برنج هندی کمتر از 1100 دلار وارد کشور نشده است.

در حالیکه ارز تخصیصی برای واردات برنج هیچگاه بیش از 1226 تومان نبوده ،قیمت فروش آن در بازار هیچگاه کمتر از  3500 تومان نمی باشد.

در سال 1392 در شرایطی که مقرر گردید برنج پرمحصول ایرانی که قیمتی معادل 4000تا 4200 تومان داشت در سبد حمایتی دولت قرار گیرد،نرخ خرید هر کیلو برنج پر محصول توسط کارگروه مربوطه 3550 تومان تعیین شد و با این قیمت،حتی یک کیلوگرم برنج خریداری نگردید.

بخشی از برنج وارداتی ایران از طریق امارات صورت می گیرد در حالیکه این کشور تولید کننده ببرنج نمی باشد.

واردات برنج برخلاف سایر غلات ،علاوه بر گمرک از طریق راه های دیگر بصورت قانونی وارد میشود.مانند واردات برنج بصورت ته لنجی که قانونی است.

مجاورت ایران با دو کشور پاکستان و هندوستان که از بزرگترین تولیدکنندگان برنج در جهان هستند عاملی است که نگرانی شالیکاران ایرانی را تشدید می کند.

کنترل و مدیریت واردات برنج :

منظور از کنترل واردات،یعنی تعیین زمان منطقی و صحیح و ورود برنج خارجی به کشور می باشد یعنی زمان ورود کنترل گردد و هدف جلوگیری از واردات در طول سال نمیباشد.

تنظیم بازار برنج یک موضوع و واردات برنج به کشور موضوعی دیگر است.در تنظیم بازار برنج همه به این نتیجه رسیده اند که میزان 600تا 700 هزارتن برنج برای رفع نیاز کشور کافی است در حالیکه در واردات برنج ملاحظه میشود بیش از سه برابر این نیاز فقط در یکسال وارد کشور شده است میتوان قرارداد تامین کسری برنج را بگونه ای تنظیم کرد که خرید برنج در فصل برداشت و با حداقل قیمت ممکن صورت گیرد ولی زمان حمل برنج های خارجی خریداری شده در زمان و فصل برداشت برنج ایران صورت نگیرد در حالیکه در بعضی از سال ها مشاهده میشود که ورود برنج خارجی دقیقا در فصل برداشت برنج در ایران صورت گیرد،حتی اگر ورود برنج به دلایل خاصی در فصل برداشت برنج ایران اتفاق افتاد هیچ دلیلی ندارد که وارد بازار شود و چرا ذخیره سازی نمیگردد.

سیاستگذاری اشتباه و غیرکارشناسانه مهمترین عامل کاهش کشت برنج پرمحصول در یک دهه گذشته می باشد.در شرایطی که تنها روش کوتاه مدت تامین برنج کشور توسعه و افزایش تولید برنج پرمحصول است اما چون برنج خارجی رقیب اصلی برنج پرمحصول ایران است لذا تجربه نشان داده است هرگاه واردات برنج خارجی افزایش داشته،تولید برنج پر محصول کاهش می یابد .بعنوان مثال در سال 93 فقط 50 هزار هکتار شالیزار زیر کشت برنج پرمحصول قرار گرفت در حالیکه در سال 92 این مقدار معادل 95 هزار هکتار بوده است.

نتیجه کلی که از موضوع فوق گرفته میشود آن است که اتخاذ سیاست های اشتباه نه فقط باعث افزایش بی رویه برنج خارجی و کاهش  تولید برنج پرمحصول  ایرانی شده است،بلکه باعث خنثی سازی سیاست های تولید برنج که همواره دولت مشوق آن بوده است می گردد.

واردات برنج نباید رسانه ای شود.

برنج هایی وارد کشور شوند که امکان رقابت با برنج ایرانی را نداشته باشند چه لزومی دارد که میزان و عقوای قرارداد ها و سفارشات برنج خارجی و وارداتی بصورت دائم تبلیغ و اعلام شود.

چرا در تولید برنج به شالیکاران خود یارانه نمیدهیم و یارانه ها به مصرف کنندگان تعلق میگیرد .در ژاپن همزمان  با واردات  برنج آنقدر به تولید کنندگان یارانه میدهند که هزینه تولید او کاهش یابد و امکان رقابت با برنج های ارزان قیمت وارداتی را داشته باشد.

چرا در شرایطی که در سال 92 بیش از 1میلیون تن مازاد برنج وارداتی در کشور وجود داشت باز هم در سال 93 حدود 400هزار تن واردات صورت گرفت؟

خرید تضمینی دولت ها در کشورهای مختلف یکی از سیاست های حمایتی است که همواره مورد استفاده و استقبال قرار می گیرد،اما متاسفانه این ابزار در ایران کاربرد ندارد زیرا خرید تضمینی منافع کشاورزان را شامل نمیشود و فقط درصدد جبران بخشی از ضرر و زیان کشاورزان است.و به همین دلیل  هیچگاه کارساز نبوده است.بعنوان مثال قیمت خرید تضمینی برنج در سال جاری بین 2650 تومان تا حداکثر 2900 تومان تعیین شده است در حالیکه قیمت تمام شده همین برنج برای کشاورزان بین  3150تا3200 تومان میباشد.

چون سود برنج وارداتی بسیار زیاد است لذا واردکنندگان با تبلیغات  وسیع و غیر واقعی خود ذایقه مردم را تغییر داده و آنها  را به سوی مصرف برنج خارجی ترغیب می کنند که این خود عامل و ضربه ای است بر پیکر برنج ایرانی ..

نرخ تعرفه واردات :

بررسی های انجام شده حاکی از آن است که حجم واردات برنج متاثر از دو عامل اصلی و اساسی است:

الف –میزان و حجم تولید داخل کشور

ب –میزان نرخ تعرفه برنج وارداتی

جدول 9-تعرفه واردات انواع  برنج (درصد)

1380

13

ملاحضات

1381

3

 

1382

50

 

1383

100

 

1384

150

 

1385

150

 

1386

150

 

1387

21

 

1388

45

 

1389

45

 

1390

90

 

1391

45

 

1392

10

ابتدا 22%وسپس به 10%کاهش یافت

 

 

 

جدول 10-تعرفه واردات برنج در برخی از کشورها

کشور

نرخ تعرفه

ملاحظات

پاکستان

10

 

چین

15

 

ترکیه

36

 

هند

80

 

ژاپن

500

 

ایران

10

 

 

آمارهای موجود بیانگر روند تغییرات در تولید و واردات برنج است.در سال 85 واردات برنج  رو به افزایش گذاشت و به تدریج آثار کاهش تولید برنج در ایران نمایان گشت.اگرچه خشکسالی بر کاهش تولید داخلی در سال 86 قطعی است اما در سال 88 نیز تولید داخلی به رغم رفع خشکسالی ،بهبود چندانی نیافت.شاید این روند کاهش تولید و افزایش حجم واردات را بتوان متاثر از سیاست های کاهش تعرفه بر واردات برنج از 150 درصد در سال 85 به 21%در سال 87 دانست.

تعرفه واردات برنج خارجی در سال 1384 معادل 150 درصد بود و در این شرایط 600 هزارتن برنج وارد کشور گردید.این تعرفه در سال 1387 به 21 درصد و در سال 1392 به 10 درصد کاهش یافت و این عامل سبب گردید واردات برنج خارجی از 600 هزارتن به 960/1 هزارتن برسد.

نکته قابل توجه و تعمق آن است که اعمال تعرفه 40 درصدی واردات برنج با این نرخ تعرفه کماکان خواهیم بود.زیرا اثر کاهش نرخ تعرفه و افزایش حجم واردات برنج از سال 1385 تا 1388 و کاهش تولید مصداق عینی این موضوع است.

عوامل خوداتکایی برنج :

1-افزایش سطح زیر کشت

2-حمایت از برنج کاران به هنگام برداشت محصول

3-قیمت خرید تضمینی عادلانه

4-حرکت به سوی تولید اقلام پرمحصول

5-کاهش قیمت تمام شده محصول

6-حضور کارافرینان در بخش برنج

7-اختصاص یارانه به تولید بجای یارانه به مصرف

مشکلات عمده در مصرف برنج ایرانی :

1-اختصاص یارانه به مصرف بجای تولید

2-الگوی نامناسب مصرف

3-مجزا بودن بازار برنج داخلی از بازار برنج وارداتی

4-عدم تناسب بین کیفیت و قیمت برنج ایرانی با برنج وارداتی

مشکلات عمده در تولید برنج ایرانی :

1-کوچک بودن قطعات زمین های زیر کشت

2-هزینه بالای تولید

3-عدم زهکشی و سیستم آب رسانی برای تمامی اراضی

4-عدم مزیت نسبس در تولید برنج

5-ضایعات زیاد کارخانه های شالیکوبی

6-عدم استفاده مناسب از محصولات جنبی

7-الگوی نامناسب مصرف

8-اختصاص یارانه به مصرف بجای یارانه به تولید

9-مجزا بودن بازار برنج داخلی از بازار برنج خارجی

مشکلات عمده برنجکاران در رقابت با برنج های وارداتی:

1-واردات بی رویه

2-نبود نظارت دقیق و کافی بر واردات برنج

3-عدم تنظیم بازار برنج

دلایل اصلی و اساسی بحران برنج:

1-افزایش مصرف برنج

2-کاهش تولید سالیانه

3-کاهش سرمایه گذاریهای عمومی در بخش تحقیق و توسعه کشاورزی

4-رشد جمعیت

5-عدم وجود برنامه های آب رسانی در مزارع شمالی در وزارت نیرو

 

 

 

 

چالش ها و مشکلات تولید—توزیع و مصرف برنج در ایران:

1تولید :

1-1-مشخص نبودن سیایت های خود کفایی دولت در زمینه برنج

2-1-هزینه بالای تولید و عدم مزیت نسبی تولید برنج در کشور بطوریکه تنها ارقام پرمحصول در نقطه سر سبز قرار دارند زیرا مراحل کاشت-داشت و برداشت برنج ایرانی بصورت سنتی صورت می گیرد.

3-1-علیرغم حضور 30 هزار فارغ التحصیل رشته کشاورزی و بیکار در جامعه ،تولیدکنندگان برنج فاقد تحصیلات لازم هستند.

4-1-عدم توسعه صنایع  جنبی و فرسوده بودن کارخانه های شالیکوبی ،عدم وجود کارخانه های تولید ماشین آلات کشاورزی بویژه مربوط به کاشت –داشت—برداشت

5-1-بالا بودن میزان ضایعات

6-1-عدم تسریع عملیات تسطیح اراضی شالیزاری

7-1-عدم وجود سیستم زهکشی پیوسته در منطقه

8-1-کوچک بودن قطعات زمین زیر کشت

9-1-عدم سرمایه گذاری در تحقیقات مرتبط به ارقام بومی

10-1-عدم وجود برنامه جهت افزایش تولید در واحد سطح

2-توزیع :

1-2-تصدی گری دولت در بازار برنج

2-2-عدم وجود اطلاعات شفاف و دقیق در تنظیم بازار برنج

3-2-کمبود انبارهای فنی و استاندارد جهت نگهداری برنج

4-2-واردات بی رویه –نبود نظارت دقیق و کافی بر واردات و تنظیم بازار برنج

5-2-زمانبندی نادرست در واردات برنج

3-مصرف :

1-3-فقدان بسته بندی های نوین در برنج

در کشور 44 واحد فعال بسته بندی برنج  با ظرفیت  اسمی 36764 تن وجود دارد که با توجه به تولید 000/400/2 تن حدود 5/1 درصد تولید کل کشور قابل بسته بندی است که بسیار اندک و ناچیز است.

                                                                                                  والسلام

سید هادی حسینی

عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس

و نماینده مردم قائم شهر ،جویبار ، سوادکوه و سیمرغ در مجلس شورای اسلامی

 

 

فهرست ماخذ :

1-سال نمای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران

2-بررسی تولید و تجارت برنج در ایران –نشریه شماره  13717 مرکز پژوهش های مجلس

3-کارنامه تجارت خارجی ایران در ماه نخست 93 –آمار گمرک

4-گزارش خبری-تحلیلی شفاف-21/2/1393

5-گزارش خبری-تحلیلی عصر ایران-18/10/92

6-تعرفه اعلام شده پایگاه اطلاع رسانی صنایع غذایی و کشاورزی

7-گزارش خبرگذاری دانا-18/1/93

8-گزارش خبری-تحلیلی عصر ایران-14/12/92

9-گزارش خبری-تحلیلی تابناک-14/5/92

10-گزارش خبری –تحلیلی عصر ایران-23/1/93

11-دنیای اقتصاد-شماره3224

12-معاون جهاد کشاورزی مازندران-4/5/93

13-دبیر انجمن برنج کشور-4/5/93

14-گزارش خبری –تحلیلی مهر ایران-30/2/93

15-مصاحبه اختصاصی با معاون جهاد کشاورزی مازندران 27/6/93

 

 


١٨:٤٠ - يکشنبه ٢٧ مهر ١٣٩٣    /    شماره : ١٤٧٨    /    تعداد نمایش : ١٩٩٤


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج